Rozkminki pl
Patrząc na rzeźby Camille ma się wrażenie, że to aż nieprawdopodobne, by figura z brązu lub marmuru mogła wyrażać tak wiele uczuć. To wszystko za sprawą osobistych przeżyć ich autorki. Camille Claudel jest doskonałym dowodem na to, że największe dzieła sztuki rodzą się tylko z prawdziwych uczuć. Jej brat Paul Claudel pisał: „To, co sprawia, że praca mojej siostry jest wyjątkowa, to jej własna historia życia”.
Biografia Camille Claudel - dzieciństwo
Camille Claudel urodziła się 8 grudnia 1864 roku w Fère-en-Tardenois jako córka Louise-Athanaïse Cécile z domu Cerveaux i Louis-Prospera, archiwariusza. Rok wcześniej rodzina pochowała jej zaledwie dwutygodniowego brata. Wydawało się, że narodziny dziewczynki zapełnią pustkę. Jednak poczucie straty na zawsze pozostanie obecne w życiu rodziny Claudelów. Dwa lata później na świat przychodzi siostra Camille – Louise, a kolejne dwa lata później ich najmłodszy braciszek Paul. Każdego lata rodzina przyjeżdża na wakacje do miejscowości Villeneuvre-sur-Fère, gdzie mieszka ich wujek Nicolas Cerveaux, wiejski ksiądz. W tej dawnej plebanii Camille tworzy swoje pierwsze figurki z gliny, Paul pisze swoje pierwsze wiersze, Louise gra na pianinie. Otaczający miejscowość las i bogactwo przyrody tamtych regionów wywierają głęboki wpływ na wyobraźnię dzieci, już wtedy pełną artystycznych zapędów.
Trudne relacje z matką
Camille wykazuje oczywisty talent rzeźbiarski doceniany i podsycany dodatkowo przez ojca. Jednak ze strony surowej i wymagającej matki dziewczynka nigdy nie usłyszy słów pochwały. Buntowniczy, wybuchowy charakter Camille od początku nie pomaga w budowaniu dobrej relacji z matką, która w nadchodzących latach odegra decydującą rolę w życiu artystki. Kiedy pewnego dnia Camille zadeklaruje, że chce robić karierę artystyczną, usłyszy od matki, że nie będzie rzeźbić, gdyż ten zawód nie ma kobiecego charakteru.
Biografia Camille Claudel - Paryż
Jednak Camille mając oparcie w ojcu nie porzuca marzeń o karierze rzeźbiarki. W wieku 12 lat Camille otrzymuje poradę od młodego rzeźbiarza Alfreda Bouchera (studenta École des Beaux-Arts w Paryżu). Boucher jest pod wrażeniem jej talentu i przekonuje jej ojca, aby pozwolił zamieszkać dziewczynie w stolicy, gdzie będzie mogła rozwinąć skrzydła. Ojciec mając świadomość oczywistego talentu córki, chce wspierać jej marzenia. W 1880 roku rodzina Claudel decyduje się na porzucenie spokojnego życia na wsi i wyprowadzkę do Paryża. W tamtych czasach wstęp do École des Beaux-Arts jest zabroniony dla kobiet, dlatego Camille w wieku 16 lat rozpoczyna naukę w Académie Colarossi. Camille od razu wynajmuje pracownię przy Notre-Dame des Champs, którą dzieli z dwiema studentkami z Anglii. Przez ten czas Alfred Boucher nadal udziela jej wskazówek, ale wkrótce wyjeżdża na stypendium do Włoch. Opiekę nad karierą młodziutkiej Camille Claudel przejmuje wielki rzeźbiarz Auguste Rodin. Od tej pory staje się uczennicą mistrza Rodina i jej życie zmienia się diametralnie.
Claudel - Początki kariery artystycznej
W tamtym czasie Rodin stopniowo ugruntowuje swoją pozycję w artystycznym środowisku Paryża. Jego rzeźby są kontrowersyjne, ale dzięki temu zyskuje rozgłos. Natychmiast zauważa nadzwyczajny talent dziewiętnastoletniej wówczas Camille. Młoda artystka zostaje zatrudniona w pracowni Rodina przy „Bramach Piekieł” i „Mieszczanach z Calais” – były to najważniejsze w twórczości Rodina rzeżby. Jak wszyscy uczniowie młoda artystka modeluje ręce i stopy, a także pracuje nad swoimi własnymi projektami. Wkrótce Camille z asystentki staje się współpracowniczką Rodina, jego modelką, kochanką i muzą. Dzielą się wiedzą i pracują w harmonii. W rzeźbach Camille widać wpływ mistrza Rodina. Miłosna pasja obu rzeźbiarzy łączy się z ich artystycznym współudziałem do tego stopnia, że ich prace inspirują się i przypominają wzajemnie. Ta niespokojna i pełna wzlotów i upadków relacja potrwa dziesięć lat i na zawsze naznaczy życie obojga artystów.
Camille Claudel uczennica mistrza Auguste Rodina
Młodziutka Camille Claudel wywarła na Rodinie ogromne wrażenie. Wkrótce Camille opuszcza rodzinę, by dołączyć do wielkiego rzeźbiarza Auguste Rodina. To okres, w którym Camille i Rodin mieli na siebie największy wpływ. Mistrz, który uważał swoją młodą współpracowniczkę za wielką artystkę przekazał jej całą swoją wiedzę, a w zamian „[…] miał szczęście być zawsze zrozumianym, widzieć, że jego oczekiwania są zawsze przekraczane. To jedna z największych radości jego artystycznego życia” – Mathias Morhardt, przyjaciel Rodina i Camille. Była dla Rodina najważniejszą kobietą w życiu. Równocześnie w życiu Rodina jest obecna inna kobieta, Rose Beuret (jego wcześniejsza modelka), z którą jest w wieloletnim związku i ma wspólnie dziecko. W Paryżu roznoszą się plotki na temat rozkwitającego romansu rzeźbiarza z Camille, która jest rówieśniczką jego syna. Dla Claudel Rodin jest pierwszą wielką miłością. Ostatecznie nie mogąc tkwić dłużej w wyniszczającej relacji, Camille żąda od Rodina, by porzucił swoje dotychczasowe życie i wyjechał z nią do Włoch. Oczywiście wielki rzeźbiarz Auguste Rodin się na to nie godzi. Odtrącona Camille Claudel przyjmuje jego decyzję ze zrozumieniem i jednocześnie z wielkim smutkiem i żalem.
Początki niezależności
Francuska rzeźbiarka Camille poświęca się całkowicie pracy i prezentuje swoje rzeźby w renomowanych salonach, gdzie są przedmiotem licznych pochwał. Camille i Rodin nadal tworzą wspólnie. Artysta wynajmuje atelier przy Boulevard d’Italie, gdzie pracują tylko oni sami. W 1890 roku Claudel postanowiła opuścić pracownię Rodina. W 1892 roku Camille zostaje członkinią Narodowego Towarzystwa Sztuk Pięknych, którego jednym z fundatorów jest Rodin. Jest to okres, w którym powoli urzeczywistniają się pragnienia dziewczyny o niezależności artystycznej. Przestaje tworzyć w cieniu mistrza. W 1893 roku Camille zaczęła dystansować się od życia Rodina, zirytowana opiniami krytyków, choć pochlebnymi to jednak wciąż łączącymi ją z geniuszem sławnego rzeźbiarza. Camille postanawia wówczas zmienić nurt artystyczny i zaczyna inspirować się codziennością. Zaczyna się czas największych sukcesów Claudel – jej rzeźby trafiają na najbardziej prestiżowe wystawy, zostaje opublikowana jej pierwsza biografia. Wówczas Camille, uczennica mistrza Rodina definitywnie zrywa z nim kontakt, chcąc udowodnić, że Auguste nie ingeruje w tworzenie jej prac.
Camille Claudel - upadek
Z czasem stan psychiczny Camille zaczyna być niepokojący. Wystawa prac Rodina odnosi sukces na Wystawie Światowej w 1900 roku. Tymczasem Camille Claudel popada w proces autodestrukcji. Brak środków finansowych, trudności w znalezieniu nowych inspiracji, presja środowiska artystycznego oraz narastające problemy zdrowotne przybierają postać delirium. Po rozstaniu z Rodinem Camille popadła w obesję. Pozostawiona sama sobie bez odpowiedniej pomocy psychiatrycznej popada w jeszcze głębszą izolację i samotność. W przypływie strachu, że Rodin ukradnie jej pomysły, niszczy wiele ze swoich prac. Wówczas psychicznie Camille Claudel jest w bardzo złym stanie. Na wniosek matki, umieszczona zostaje w szpitalu dla osób chorych psychicznie, w którym Claudel spędzi swoich ostatnich trzydzieści lat życia. Wówczas nie rzeźbi już, ale pisze bolesne listy do brata Paula, jedynego członka rodziny, który utrzymuje z nią kontakt.
Jej twórczość popada w zapomnienie. Gdy w 1914 roku powstaje Muzeum Rodina, artysta postanawia poświęcić Camille jedną z sal, ale Paul kategorycznie sprzeciwia się temu. W 1932 roku Eugene Blot pisał do Camille: „Widziałem go głaskającego metal i płaczącego… Tak, płaczącego jak dziecko. W rzeczywistości kochał tylko panią, Camille, mogę to dzisiaj powiedzieć. Cała reszta, te godne litości przygody, to śmieszne życie światowe tego, który w gruncie rzeczy pozostał człowiekiem ludu, było tylko wyżyciem się niezwykłej natury… Pani za bardzo wycierpiała przez niego. Czas nada wszystkiemu właściwe proporcje” – pisał będącej w szpitalu Camille jej dawany marszand. Camille zmarła w 1943 roku. Na nowo została odkryta przez Reine-Marie Paris, wnuczkę ukochanego brata – Paula. Pierwsza retrospektywa prac Camille Claudel odbyła się w 1951 roku w Musée Rodin w Paryżu, a Paul Claudel napisał przedmowę zatytułowaną „Moja siostra Camille”, która była intymnym portretem artystki. Paul Claudel zmarł 4 lata później.
Najsławniejsze rzeźby Camille Claudel
Camille Claudel i Auguste Rodin byli dla siebie nawzajem inspiracją. W wielu najsłynniejszych rzeźbach Rodina można odnaleźć rysy twarzy Camille, która w swoich dziełach również odnosiła się do ich relacji. Dla obojga artystów sztuka i miłość stanowiły nierozerwalną całość.
„Walc” jest uznawany za najpopularniejszą rzeźbę Camille. Dzieło autobiograficzne (jak wiele innych rzeźb artystki) jest odpowiedzią na sławny „Pocałunek Rodina”. Rzeźba przedstawiająca tańczącą parę była wyobrażeniem wielkiej miłości Claudel. Nie sposób nie zauważyć, że postać tancerzy jest bardzo dynamiczna i charakteryzuje się brakiem stabilności, co doskonale odzwierciedla temperament autorki i jej pełne zawirowań życie. W 1893 roku rzeźba została sprzedana za oszałamiającą cenę 8 milionów dolarów.
Drugim najważniejszym tematem dzieł Camille było cierpienie. Jej talent charakteryzuje się tym, że w swoich figurach potrafiła niesamowicie ukazać towarzyszące jej emocje. Ból, rozczarowanie i rozpacz związane z Rodinem zdecydowanie dominują wśród prac artystki. W 1888 roku Camille rzeźbi „Sakuntalę”, która przedstawia powracającego i przepraszającego kochanka. Jest to pierwsza rzeźba, która przyniosła jej uznanie krytyków.
Po ostatecznym rozstaniu z Rodinem Claudel stworzyła kolejna z najsławniejszych rzeźb Camille – „Wiek dojrzały”. Artystka ukazała metaforę ludzkiego losu, którego nieodłączną częścią jest utrata tego, co najbardziej kochane. Wielu krytyków dopatrywało się w rzeźbie związku z Rodinem.
Jedną z najpiękniejszych w swojej prostocie i znacznie łagodniejszą od pozostałych rzeźb Camille jest „La Petite Châtelaine”. Dzieło przedstawia popiersie dziewczynki, którą Camille poznała podczas pobytu w Château de l’Islette, gdzie wielokrotnie przyjeżdżali wraz z Rodinem. Popiersie wnuczki właściciela zamku szybko stanie się jedną z najbardziej rozchwytywanych przez kolekcjonerów rzeźb.
W marcu 2017 roku w mieście Nogent-sur-Seine otworzono muzeum Camille Claudel poświęcone jej twórczości. Jej sztuka po latach została słusznie dostrzeżona i uznana za pomysłowość w przedstawianiu emocji i ludzkiej natury. Wystawa rzeźb Claudel cieszy się naprawdę dużym zainteresowaniem. Tym samym artystka stała się symbolem walki kobiet o przezwyciężenie wieloletniej dominacji mężczyzn wśród środowisk artystycznych.
Camille Claudel w filmach
Życiu i twórczości rzeźbiarki zostały poświęcone dwa filmy, które wzajemnie się dopełniają. W pierwszym z nich w rolę artystki i kochankę Rodina wcieliła się Isabelle Adjani. Scenariusz filmu został stworzony na podstawie młodości artystki, początkach jej kariery, czasie, w którym Camille poznaje Rodina i relacji z nim. Warto dodać, że Isabelle Adjani jest również producentką filmu i dołożyła wszelkich starań by historia Camille trafiła na wielki ekran. Aktorka uczęszczała nawet na wykłady w Akademii Sztuk Pięknych, gdzie studiowała dziewiętnastowieczne rzeźby. Drugi film, w którym rolę Camille Claudel zagrała Juliette Binoche przedstawia ostatni etap życia artystki, czyli Camille Claudel umieszczonej w szpitalu psychiatrycznym. Ciekawe jest to, że o życiu Claudel podczas pobytu w ośrodku wiemy naprawdę mało. Oba filmy zdobyły liczne nagrody na festiwalach filmowych i przyczyniły się do rozpowszechnienia zapomnianej na długo historii Camille.
„Bez gorsetu. Camille Claudel i polskie rzeźbiarki XIX wieku"
W dniach 28 kwietnia – 27 sierpnia 2023 odbędzie się ekspozycja prac przygotowywana w ramach projektu badawczego „Polskie rzeźbiarki XIX–XX wieku”, realizowanego we współpracy z Musée Rodin w Paryżu, Musée Camille Claudel w Nogent-sur-Seine i Musée Antoine Bourdelle w Paryżu. Wystawa poświęcona będzie pionierskiej generacji polskich rzeźbiarek, z których większość żyła i tworzyła w tym samym czasie co słynna francuska rzeźbiarka Camille Claudel. Ekspozycja ma na celu przywrócenie pamięci o zapominanych artystkach i przyznanie należnego im miejsca w dziejach sztuki. Będzie też pierwszą wystawą prac Camille Claudel w Polsce. Wystawa będzie mieć miejsce w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Niezwykłe życie Camille Claudel nasuwa wiele pytań o tym, co tak naprawdę znaczy być artystą. Historia życia rzeźbiarki naznaczona cierpieniem i nieszczęśliwą miłością stała się inspiracją do jednych z najwspanialszych przedstawień miłości w sztuce. Pragnieniem Camille była artystyczna niezależność i choć niezupełnie udało jej się osiągnąć to za życia, to dziś należy do grona emancypantek, które dążyły do uzyskania prawa do odrębności i wolności. Tak niepasująca do swoich czasów, różniąca się od współczesnych sobie kobiet Camille, po latach stała się symbolem walki o swoje miejsce w świecie.
Źródła:
- http://www.moreeuw.com/histoire-art/biographie-camille-claudel.htm
- https://www.beauxarts.com/grand-format/camille-claudel-en-2-minutes/
- http://www.museecamilleclaudel.fr/fr/collections/camille-claudel-biographie
- https://information.tv5monde.com/terriennes/camille-claudel-drames-verites-et-legendes-reunis-dans-un-musee-157112
Zdjęcia artystki i rzeźb:
GIPHY App Key not set. Please check settings