Najgłębsze miejsca na Ziemi: Rów Mariański, Tonga i pięć oceanów
Mapa dna oceanu nie jest gotowa. Nawet dla najlepiej znanych głębin różne metody dają nieco inne wyniki.
Wyobraź sobie opuszczanie pojazdu w ocean tak długo, że od powierzchni dzieli go niemal 11 kilometrów. Nawet wtedy odpowiedź na pytanie „jak głęboko jesteśmy?” nie sprowadza się do jednego odczytu. Liczy się miejsce pomiaru, sprzęt i to, jak badacze przeliczają sygnał na metry.
Gdzie jest najgłębsze miejsce na Ziemi?
Najgłębszy znany punkt dna oceanu to Głębia Challengera (Challenger Deep) w południowej części Rowu Mariańskiego, na zachodnim Pacyfiku. Rów to rozległa forma dna; głębia jest jego niewielką częścią. Zatem pytając, ile metrów ma Rów Mariański, pytamy w praktyce o głębokość konkretnego punktu.
W badaniu Five Deeps wynik z sonaru wielowiązkowego wyniósł 10 924 ± 15 m. Greenaway i współautorzy, korzystając m.in. z pomiarów ciśnienia z zanurzeń w czerwcu 2020 r., oszacowali 10 935 ± 6 m. Tę drugą wartość podaje też NOAA w swoim opracowaniu. Podane zakresy niepewności nakładają się; nie są to sprzeczne odpowiedzi. (Badanie Five Deeps; Greenaway i in., 2021; NOAA.)
Załoga HMS Challenger sondowała głębokość tego obszaru już w 1875 r. Pierwsze załogowe zejście do Głębi Challengera odbyło się w 1960 r.: Jacques Piccard i Don Walsh dotarli tam w batyskafie Trieste. Rok 1960 oznacza pierwszą wizytę ludzi na dnie, nie odkrycie rowu. (NOAA: mapowanie dna; NOAA: historia sondowania.)
Jak głęboki jest Rów Tonga i gdzie są inne głębokie rowy?
Rów Tonga leży na południowym Pacyfiku. Jego najgłębsze zbadane miejsce, Horizon Deep, ma 10 816 ± 16 m w pomiarze Five Deeps. W tym samym zestawie pomiarów najgłębszy punkt Rowu Mariańskiego jest o 108 m głębszy. (Bongiovanni, Stewart i Jamieson.)
Te same pomiary, ta sama skala
- Głębia Challengera: 10 924 m
- Horizon Deep: 10 816 m
Skala liniowa od 0 do 11 000 m. Oba punkty są blisko końca skali, dlatego różnica długości jest niewielka.
Wiele rowów oceanicznych powstaje tam, gdzie jedna płyta tektoniczna zanurza się pod drugą. Tonga nie jest wyjątkiem: w tej części Pacyfiku dna rowów są związane z ruchem płyt, ale nie każdy odcinek tego samego rowu leży równie głęboko. Oto cztery inne rowy, które pokazują, ile zmienia technika pomiaru albo bezpośrednia obserwacja dna:
- Rów Filipiński: w 2021 r. Deo Florence Onda i Victor Vescovo odbyli pierwsze załogowe zejście do Emden Deep. (University of the Philippines.)
- Rów Kurylsko-Kamczacki: nowoczesny pomiar sonarowy w badanej strefie dał maksymalnie 9604 m, zamiast przytaczanych wcześniej 10 542 m. Późniejsze badania załogowe opisały społeczności zwierząt związane z zimnymi wysiękami, m.in. na 9532 m. (Dreutter i in.; Badanie w Nature, 2025.)
- Rów Izu-Ogasawara (Bonin): u wybrzeży Japonii badacze sfilmowali rybę z rodziny dennikowatych na głębokości 8336 m. To głębokość obserwacji zwierzęcia, a nie maksymalna głębokość rowu. (Jamieson i in., 2023.)
- Rów Kermadec: na północ od Nowej Zelandii; w 2022 r. nowozelandzka badaczka i chińska pilotka dotarły do Scholl Deep. Według NIWA była to druga załogowa wizyta w tej głębi. (NIWA.)
Jaki jest najgłębszy ocean? Rekordy pięciu oceanów
Pod względem najgłębszego znanego punktu wygrywa Ocean Spokojny. Tabela zestawia wyłącznie pomiary sonarowe Five Deeps; liczby nie są średnimi głębokościami oceanów. Ocean Południowy ujęto zgodnie z przyjętą w badaniu granicą 60°S: głębszy Meteor Deep w tym samym rowie leży na północ od niej.
| Ocean | Miejsce | Głębokość |
|---|---|---|
| Spokojny | Głębia Challengera, Rów Mariański | 10 924 ± 15 m |
| Atlantycki | Brownson Deep, Rów Portorykański | 8378 ± 5 m |
| Południowy | Bez nazwy, Rów Sandwichu Południowego | 7432 ± 13 m |
| Indyjski | Bez nazwy, Rów Jawajski | 7187 ± 13 m |
| Arktyczny | Molloy Hole, Cieśnina Frama | 5551 ± 14 m |
Źródło: Bongiovanni, Stewart i Jamieson, tabela pomiarów. Victor Vescovo dotarł w trakcie projektu do najgłębszych punktów wszystkich pięciu oceanów. British Geological Survey opisuje wyniki wyprawy. Dla porównania NOAA podaje, że cały ocean światowy ma średnio około 3682 m głębokości, na podstawie badania z 2010 r. (NOAA.)
Jak mierzy się głębokość oceanu?
Sonar wielowiązkowy wysyła pod wodę dźwięk w wielu kierunkach. Z czasu powrotu echa i prędkości dźwięku w wodzie badacze wyznaczają odległości od dna. Setki pomiarów obok siebie pozwalają odtworzyć kształt rowu, a nie tylko sprawdzić punkt bezpośrednio pod statkiem.
Pomiar ciśnienia w pojeździe podwodnym jest inną drogą do wyniku. Ciśnienie rośnie wraz z głębokością, ale przeliczenie wymaga uwzględnienia właściwości wody i warunków pomiaru. Istotne jest też, jak wysoko nad dnem znajduje się czujnik. Dlatego w badaniach podaje się metodę i niepewność, nie samą liczbę. (NOAA: sonar; Greenaway i in.: pomiary ciśnienia.)
Czy na dnie Rowu Mariańskiego i innych rowów jest życie?
Tak: obserwacje z głębokiego Pacyfiku pokazują, że nawet w ciemnej wodzie pod ogromnym ciśnieniem nie brakuje organizmów. To nie znaczy, że każda ryba żyjąca kilka kilometrów pod powierzchnią występuje również w samej Głębi Challengera. Ryba zarejestrowana w Izu-Ogasawara i społeczności przy wysiękach w Rowie Kurylsko-Kamczackim to dwa odrębne przykłady. Na dużych głębokościach światło słoneczne nie dociera do dna. W miejscach opisanych w badaniu wysięków podstawą lokalnych społeczności jest chemosynteza: mikroorganizmy czerpią energię z reakcji chemicznych. (Badanie w Nature.)
Dno głębi jest też przedmiotem badań akustycznych. Hydrofon NOAA w rejonie Głębi Challengera zarejestrował zarówno dźwięki pochodzenia naturalnego, jak i odgłosy śrub statków. Głębia jest ciemna, ale nie jest zupełnie cicha. (NOAA: nagrania z głębin.)
Zobacz film ekspedycji NOAA badającej głębiny Marianów (nagranie z regionu, nie z dna Głębi Challengera).
FAQ i szybki quiz
Ile metrów ma Rów Mariański?
Najgłębszy punkt, Głębia Challengera, ma około 10,9 km. Konkretne wyniki z dwóch badań to 10 924 ± 15 m oraz 10 935 ± 6 m.
Czy Rów Tonga jest równie głęboki?
Jest płytszy. Horizon Deep ma około 10,8 km, według mapowania Five Deeps.
Czy człowiek dotarł do dna Głębi Challengera?
Tak. W 1960 r. dokonali tego w batyskafie Trieste Jacques Piccard i Don Walsh; później odbywały się kolejne zejścia.
Quiz: Co jest głębsze w pomiarze Five Deeps: Brownson Deep czy Horizon Deep?
Horizon Deep. Rów Tonga skrywa punkt sięgający około 10,8 km. Brownson Deep, rekord Atlantyku, ma około 8,4 km.
Quiz: Czy 8336 m w Rowie Izu-Ogasawara oznacza głębokość całego rowu?
Nie. Chodzi o miejsce obserwacji ryby, a nie o najgłębszy punkt rowu.
Aktualizacja merytoryczna: .
Aktualizacja redakcyjna: redakcja Rozkminek pod kierownictwem Dominika Grotta, redaktora naczelnego.
Weryfikacja źródeł: . Pierwotna publikacja: .
Rozkminiła: Julia Dąbrowska. Redakcja: I. Fernández. Grafika pierwotna: Hubert Kalinowski. Optymalizacja SEO w pierwotnym wydaniu: Michalina Kossak, Dominika Kabiesz.
